Maandelijks archief: december 2017

Het Pater Damiaanplein: van lege plaats tot weggeefplein

De oudste naam die voor het huidige Damiaanplein gekend is, is “Ledige (of lage) Plaats”. Volgens Van Even (1895) zou hier een houten graanhal gestaan hebben. In 1293 schonk hertog Jan I, de dichtende hertog – Harbalorifa – het plein aan de stad op voorwaarde dat het niet bebouwd zou worden.
Op dat ogenblik werd het plein al enkele decennia gebruikt als veemarkt en stond bekend onder de naam Varkensmarkt. Toen werd er driemaal per week vee verkocht, op maandag, woensdag en vrijdag. In 1813 verhuisde de veemarkt naar het pas aangelegde Sint-Jacobsplein. De veemarkt werd een pluimveemarkt en de Varkensmarkt werd Kiekenmarkt. Deze kiekenmarkt verhuisde nog later naar het huidige mgr. Ladeuzeplein.
Ondertussen werd de “Kiekenmet” ook gebruikt als “Pottekesmet” waarbij allerlei aardewerk zoals vuurpotjes om wierook te branden en aarden waterfluitjes. Op 9 februari, de feestdag van de Heilige Apollonia, was er kermis. Deze “Apollokermis” vond aanvankelijk in de buurt van het Begijnhof plaats maar verstoorde daar te veel de rust van de begijntjes en moest verhuizen.
In een aantal bronnen wordt het plein aangeduid als Sint-Antoniusplaats. Wij herkennen inderdaad twee beelden van Sint Antonius maar het gaat hier om twee verschillende heiligen.

damiaankerkBoven de kerkdeur staat het beeld van Sint Antonius van Egypte, ook gekend als Sint Antonius Abt of Sint Antonius met het Varken. Deze heilige (251-356) verkocht al zijn bezittingen en trok zich terug in de woestijn. Daar kreeg hij vele volgelingen en daarom wordt hij de vader van de kloosters genoemd. De legende van zijn bekoring inspireerde verschillende kunstenaars, van Jeroen Bosch tot Salvador Dalí. Het varken waarmee hij meestal wordt afgebeeld is een verwijzing naar de Antonieten, een naar hem vernoemde verpleegorde die in de middeleeuwen varkens vrij lieten rondlopen, deze slachtten op 17 januari, de feestdag van Sint Antonius, en het vlees verdeelden aan de behoeftigen.

ierscollege
Boven de poort van het Iers college zien we een beeld van de heilige Antonius van Padua. Deze leverde ongeveer een millennium later dan zijn naamgenoot (gestorven in 1251). Hij is de patroonheilige van de minderbroeders en was een van de eerste volgelingen van de heilige Franciscus. Hij is ook de Sint Antonius van de verloren voorwerpen. Hij wordt vaak afgebeeld met een lelie in de hand en een boek waarop het kind Jezus zit.
Het pater Damiaanplein kreeg zijn huidige naam na 1936 wanneer het stoffelijk overschot van Joseph  De Veuster werd bijgezet in de crypte onder de Sint Antoniuskapel. Onlangs werd het plein volledig opnieuw ingericht waarbij ontmoetingen van allerlei aard mogelijk werden gemaakt. Opvallend zijn onder andere de boombakken met mozaïeken aangebracht door scholen, buurtgemeenschappen, enz. Bij gelegenheid van de heropening op autoloze zondag werd het plein een weggeefplein.